کهربا چیست؟ راهنمای کامل شناخت، تست‌ها و نکات خرید کهربا

وقتی می‌پرسید کهربا چیست، درباره گوهری صحبت می‌کنید که روزگاری زنده بوده و اکنون تکه‌ای از تاریخ زمین است. این صمغ سخت شده، برخلاف الماس و طلا، بافت نرم و رنگ‌های متنوعی از زرد عسلی تا آبی کمیاب دارد. اگر می‌خواهید بدانید که کهربا چگونه تشکیل می‌شود، چگونه اصل آن را تشخیص دهیم و بهترین نوع آن کدام است، ادامه این راهنمای جامع را بخوانید.

کهربا دقیقا چیست و چطور تشکیل می‌شود؟

به نظرتان ماهیت واقعی کهربا چیست و چگونه تکه‌ای از تاریخ زمین در دستان ما جای می‌گیرد؟ در پاسخ باید بگوییم برخلاف سنگ‌های قیمتی که در دل کوه‌ها و تحت فشار لایه‌های زمین شکل می‌گیرند، کهربا حاصل مکانیسم دفاعی درختان باستانی است. داستان از جنگل‌های انبوه میلیون‌ها سال پیش آغاز می‌شود؛ جایی که درختان برای بقا مبارزه می‌کردند.

زمانی که پوسته درختی آسیب می‌دید، مایعی چسبناک ترشح می‌کرد تا زخم را بپوشاند. بسیاری افراد این مایع را با شیره درخت اشتباه می‌گیرند، اما تفاوت آن‌ها در کارکردشان، همه چیز را روشن می‌کند. ببینید:

• شیره گیاهی که به آن (Sap) می‌گویند، وظیفه انتقال مواد مغذی و آب را در آوندها بر عهده دارد؛
• رزین یا صمغ (Resin)، نقش بانداژ طبیعی و محافظ را ایفا می‌کند که با چسبندگی بالا، جلوی نفوذ قارچ‌ها و آفات را می‌گیرد.

کهربا، همین رزین است که با خاصیت چسبندگی‌اش، حشرات، برگ‌ها و حتی هوای آن زمان را برای همیشه حبس می‌کرد؛ اما کار اینجا تمام نمی‌شد!

پس از ترشح صمغ، این مواد به کف جنگل می‌ریختند و زیر لایه‌های خاک مدفون می‌شدند؛ اما تبدیل شدن به جواهر، فرآیندی پیچیده است که طی مراحل زیر اتفاق می‌افتد:

1. فشار و گرمای لایه‌های زمین در طول میلیون‌ها سال، روغن‌های فرار و ناپایدار را از بافت صمغ خارج می‌کرد؛
2. مولکول‌های رزین طی واکنش شیمیایی پلیمریزاسیون به هم گره می‌خوردند و ساختاری سخت و شبکه‌ای می‌ساختند؛
3. توقف فرآیند فسیل‌شدن در نیمه راه یا کمبود زمان، ماده‌ای نرم و نارس به نام کوپال را به وجود می‌آورد؛
4. گذشت زمان کافی و رسیدن به پایداری شیمیایی کامل، در نهایت باعث تولد گوهر اصلی کهربا می‌شد.

نکته‌ای که پاسخ به سوال کهربا چیست را جذاب‌تر می‌کند، نقش آن به‌عنوان نوعی کپسول زمان است. وقتی رزین از تنه درخت جاری می‌شد، هر چه در مسیرش بود را در خود حبس می‌کرد. به این اجزای حبس شده اینکلوژن می‌گویند. شاید بپرسید این چه فرقی با فسیل‌های سنگی دارد؟

در پاسخ باید بگوییم در فسیل‌های سنگی معمولا فقط طرحی از استخوان‌ها یا پوسته سخت جانور حفظ می‌شود؛ اما در کهربا، بافت نرم، جزئیات ظریف، رنگ بال حشرات و حتی در شرایط خاص DNA موجودات را سالم نگه می‌دارد. پس وقتی یک قطعه کهربا در دست می‌گیرید، نگهبان لحظه‌ای هستید که ده‌ها میلیون سال پیش متوقف شده است.

انواع کهربا بر اساس رنگ و ظاهر

رنگ‌های این گوهر بسیار وسیع‌تر از آن زرد عسلی همیشگی هستند. رنگ کهربا تحت‌تاثیر گونه درخت، محیط فسیل شدن و مواد معدنی مجاور آن تغییر می‌کند. در ادامه، جدولی کاربردی را برایتان آماده کرده‌ایم که به شما در شناخت کمیابی و حس‌وحال انواع کهربا در رنگ‌های گوناگون کمک می‌کند.

در کنار رنگ، شفافیت هم فاکتور مهمی است. کهرباها می‌توانند کاملا شفاف (Transparent) باشند، به‌طوری که تمام جزئیات و اینکلوژن‌های داخل آن دیده شود یا کدر و ابری (Opaque) باشند که به آن‌ها کَره‌ای می‌گویند. نمونه‌های کدر معمولا حاوی میلیون‌ها حباب میکروسکوپی هوا هستند که جلوی عبور نور را می‌گیرند.

انواع کهربا بر اساس منشأ و بازار جهانی

هر منطقه جغرافیایی، کهربایی با ویژگی‌های شیمیایی و فیزیکی خاص خود تولید کرده است. وقتی بدانید منشأ سنگ کجاست، راحت‌تر و مطمئن‌تر تصمیم می‌گیرید. ازاین‌گذشته، شناخت انواع کهربا بر اساس منطقه به شما کمک می‌کند تا انتظارات واقع‌بینانه‌ای از قیمت و ظاهر محصول داشته باشید؛ مثلا نباید انتظار داشته باشید کهربای بالتیک به‌طور طبیعی آبی باشد.

کهربای بالتیک (Baltic Amber)

معروف‌ترین و فراوان‌ترین نوع کهربا در جهان است. کهربای بالتیک که به آن طلای شمال می‌گویند، از سواحل دریای بالتیک (لهستان، روسیه، لیتوانی) استخراج می‌شود. مهم‌ترین نکته‌ها در مورد این کهربا:

• وجود اسید سوکسینیک (Succinic Acid) که بر اساس طب سنتی اروپا باعث کاهش درد و التهاب می‌شود؛
• معمولا این نوع در رنگ‌های زرد، عسلی و سفید یافت می‌شود؛

کهربای دومینیکن (Dominican Amber)

این نوع از جمهوری دومینیکن در دریای کارائیب به دست می‌آید. برخلاف نوع بالتیک که از درختان کاج شکل گرفته، منشا این کهربا درختان لگومینوز (خانواده باقلا) است. مهم‌ترین نکته‌ها در مورد این کهربا:

• بسیار شفاف است؛
• در مقایسه با نوع بالتیک، حشرات و موجودات فسیل‌شده بیشتری در آن وجود دارد؛
• مشهورترین کهرباهای آبی جهان، متعلق به این منطقه هستند که زیر نور ماورابنفش یا نور خورشید، درخشش آبی‌رنگ دارند.

کهربای برمه‌ای (Burmite)

این نوع از دره هو کونگ در میانمار استخراج می‌شود. مهم‌ترین نکته‌ها در مورد این کهربا:

• قدمتی بسیار زیاد (حدود ۱۰۰ میلیون سال) دارد؛
• به‌دلیل سختی بیشتر، برای تراش‌های ظریف و مجسمه‌سازی بسیار مناسب است؛
• رنگ آن معمولاً به سمت قرمز تیره و قهوه‌ای تمایل پیدا می‌کند.

کهربای مکزیکی (Mexican Amber)

شباهت زیادی به نوع دومینیکن دارد و از مکزیک استخراج می‌شود. این نوع هم حاصل صمغ درختان پهن‌برگ است و شفافیت بالایی دارد.

چطور بفهمیم کهربا اصل است یا نه؟

کهربا چیست و آیا نمونه دست شما اصل است؟ با توجه به وجود نمونه‌های پلاستیکی، شیشه‌ای و کوپال (کهربای نارس) در بازار، ممکن است پولتان را بابت چیزی بدهید که اصلا کهربا نیست. در ادامه، روش‌هایی را برای تشخیص کهربای اصل از بدل به شما معرفی می‌کنیم که به آزمایشگاه نیاز ندارند و خودتان می‌توانید انجام دهید. البته دقت کنید برخی تست‌ها مخرب هستند و باید با احتیاط انجام شوند.

تست آب‌نمک

کهربای اصل چگالی بسیار پایینی دارد. در یک لیوان آب، حدود ۷ تا ۸ قاشق نمک حل کنید تا اشباع شود. کهربای اصل روی آب شناور می‌ماند، اما پلاستیک و شیشه به ته لیوان می‌روند.

تست الکتریسیته ساکن

کهربا را محکم به پارچه‌ای پشمی یا فرش بمالید تا گرم شود. سپس آن را به تکه‌های کوچک کاغذ یا مو نزدیک کنید. کهربای اصل بار الکتریکی منفی پیدا کرده و کاغذها را با قدرت جذب می‌کند. نام یونانی کهربا (الکترون) هم از همین خاصیت گرفته شده است.

تست بو

اگر سوزن داغ را به نقطه‌ای از کهربا بزنید، بویی شبیه به رزین کاج یا بوی خوشایندی از آن بلند می‌شود. در مقابل، پلاستیک بوی تند و شیمیایی می‌دهد.

تست استون

یک قطره استون یا لاک‌پاک‌کن را روی بخشی از سنگ بزنید. اگر سطح آن چسبناک شد یا رنگ داد، احتمالا کوپال یا پلاستیک است. کهربای فسیل‌شده در برابر حلال‌ها مقاوم‌تر است.

ما در جواهرات شرافت، تمام محصولاتمان را پیش از عرضه بررسی می‌کنیم تا خیال شما از بابت اصالت راحت باشد. همیشه یادتان باشد هیچ ارزانی بی‌دلیل نیست و کهربای ارزان‌قیمت با حشرات بزرگ داخل آن، معمولا تقلبی است!

نحوه مراقبت و نگهداری از انواع کهربا

کهربا گوهری لطیف و زنده است. برخلاف الماس یا یاقوت که سختی بالایی دارند، کهربا نرم است (سختی ۲ تا ۲.۵ در مقیاس موس) و به راحتی خش برمی‌دارد. برای اینکه زیبایی این گوهر برای سال‌ها حفظ شود، باید با آن مثل یک موجود زنده رفتار کنید. نگهداری درست، شامل موارد زیر می‌شود:

• عطر، اسپری مو، الکل و شوینده‌های قوی، دشمن اصلی کهربا هستند. این مواد سطح براق آن را کدر می‌کنند. همیشه اول عطر بزنید، صبر کنید خشک شود و سپس جواهرات خود را بپوشید؛
• کهربا را در کنار جواهرات فلزی یا سنگ‌های سخت نگذارید؛ چون احتمال خط افتادن آن بالا می‌رود. بهتر است آن را در پارچه‌ای نرم بپیچید یا در جعبه جداگانه نگه دارید؛
• گرما و سرمای شدید به بافت کهربا آسیب می‌زنند. هرگز آن را روی بخاری یا داشبورد ماشین زیر نور مستقیم آفتاب رها نکنید؛
• برای تمیز کردن، فقط از آب ولرم و پارچه فلانل نرم کمک بگیرید. اگر نیاز بود، مقدار بسیار کمی صابون ملایم به کار ببرید و سپس کاملا خشک کنید. استفاده از دستگاه‌های التراسونیک یا بخارشوی برای کهربا ممنوع است و آن را خرد می‌کند.

چه فاکتورهایی روی قیمت کهربا تاثیر می‌گذارند؟

شاید قیمت‌گذاری کهربا، مهم‌ترین بخش از راهنمای خرید کهربا باشد؛ چون به فاکتورهای مختلف بستگی دارد. همین فاکتورها باعث می‌شوند که دو قطعه کهربا با اندازه مشابه، قیمت‌های متفاوتی داشته باشند. در ادامه، عوامل تعیین‌کننده ارزش کهربا را به شما معرفی می‌کنیم.

اینکلوژن‌ها

وجود حشرات، عنکبوت‌ها یا بقایای گیاهی سالم و واضح در کهربا، ارزش آن را به شدت بالا می‌برد. هرچه حشره کامل‌تر و نایاب‌تر باشد و در مرکز سنگ قرار گرفته باشد، قیمت آن بیشتر است.

وزن و اندازه کهربا

تکه‌های بزرگ کهربا بسیار کمیاب‌تر از تکه‌های کوچک هستند. بنابراین قیمت هر گرم کهربا در قطعات بزرگ، به‌صورت تصاعدی بالا می‌رود. این را هم در نظر داشته باشید که در بازار ایران و جهان، وزن سنگ مهم‌ترین عامل پایه است؛ اما وجود فسیل خاص می‌تواند تمام معادلات قیمت را تغییر دهد.

رنگ کهربا

برخی رنگ‌ها مانند زرد کره‌ای مات یا آبی دومینیکن، خواهان بیشتری دارند و کمیاب‌ترند. رنگ قرمز سیر هم ارزش بالایی دارد.

تراش و فرم کهربا

کهرباهای کروی کامل که در تسبیح یا گردنبند استفاده می‌شوند، به‌دلیل دورریز زیاد سنگ خام هنگام تراش، قیمت بالاتری نسبت به تراش‌های نامنظم یا باروک دارند. هنگام بررسی قیمت کهربا، حتما کیفیت تراش و پولیش نهایی را هم در نظر بگیرید.

شفافیت کهربا

در کهرباهای بدون حشره، هرچه شفافیت بیشتر باشد، معمولا پسندیده‌تر است؛ مگر در مورد نوع کره‌ای که کدری آن مزیت محسوب می‌شود.

تاثیر فرآیندهای بهسازی کهربا بر ارزش آن

در بررسی قیمت، نباید از موضوع بهسازی غافل شد. بسیاری از کهرباهایی که در ویترین مغازه‌ها می‌بینید، تحت فرآیندهای حرارتی قرار گرفته‌اند. در این فاکتور، کهرباها به دو دسته تقسیم می‌شوند:

• کهربای خام (Raw) که مستقیم از معدن یا دریا می‌آید، سطح ناصافی دارد و شاید ترک‌های طبیعی داشته باشد. این نوع بیشترین انرژی و خواص طبیعی را دارد؛
• کهربای کلاریفای (Clarified) که این سنگ‌ها را در روغن‌های مخصوص حرارت می‌دهند تا حباب‌های هوا خارج شده و سنگ شفاف‌تر شود. این کار، پولک‌های درخشانی را داخل سنگ ایجاد می‌کند که به پولک‌های خورشیدی معروفند.

آیا کهربای بهسازی‌شده، همان کهربای تقلبی است؟

در این بخش از راهنمای خرید کهربا باید بگوییم بهسازی با تقلبی بودن فرق دارد. کهربای بهسازی شده، همان سنگ طبیعی است که فقط ظاهرش بهبود یافته؛ اما قیمت آن معمولا از نمونه‌های کاملا بکر و دست‌نخورده کمی پایین‌تر است. ما در جواهرات شرافت، تمام جزئیات مربوط به فرآوری سنگ را صادقانه با شما در میان می‌گذاریم تا بدانید دقیقا بابت چه کیفیتی هزینه می‌کنید.

بیشتر بخوانید: خواص کهربا

کهربا را از کجا و چطور بخریم؟

خرید کهربا تجربه‌ای لذت‌بخش است، مشروط بر اینکه بدانید از کجا خرید می‌کنید و باید چه سوالاتی بپرسید. با توجه به وفور نمونه‌های مصنوعی، انتخاب فروشنده معتبر نیمی از راه رسیدن به کهربای واقعی است. پس در فرآیند خرید به این نکات توجه کنید:

• فروشنده باید بتواند اصالت کالا را تضمین کند؛ مثلا اگر ادعا می‌کند این کهربا فسیل باستانی درون خود دارد، باید بتوانید به‌صورت عادی یا حتی با ذره‌بین آن فسیل را ببینید؛
• کهربای طبیعی نقص‌هایی دارد. اگر دانه‌های یک تسبیح یا گردنبند دقیقا و کاملا هم‌شکل، هم‌رنگ و بدون هیچ حباب یا نقصی بودند، به اصالت آن شک کنید. طبیعت به ندرت کپی‌پیست می‌کند؛
• از فروشنده بپرسید منشا سنگ کهربا چیست، آیا بالتیک است یا لهستانی؟ آیا بهسازی شده است یا کاملا طبیعی است؟ فروشندگان حرفه‌ای از این سوال‌ها استقبال می‌کنند؛
• در راهنمای خرید کهربا، توصیه می‌کنیم احساستان را هم در نظر بگیرید. کهربا باید حس گرما و لطافت را به پوست شما منتقل کند.

حالا که می‌دانید کهربا چیست و با انواع، روش‌های تشخیص و نگهداری آن آشنا شدید، نگاهتان به این گوهر دستخوش تغییر می‌شود؛ چون حالا می‌دانید که کهربا، پنجره‌ای به گذشته زمین و مخزنی از انرژی‌های طبیعت است. چه به‌دنبال زیبایی بصری باشید و چه خواص آن در باورهای مردمی برایتان جذاب باشد، همراه داشتن قطعه‌ای کهربای اصل حس متفاوتی دارد.

اگر به‌دنبال مکانی مطمئن برای خرید کهربا هستید که تنوع بالایی از محصولات اصیل را عرضه کند، پیشنهاد می‌کنیم سری به بخش فروشگاه ما در جواهرات شرافت بزنید. ما با حذف واسطه‌ها و بررسی دقیق گوهرها، مجموعه‌ای را گردآوری کرده‌ایم که هم برای استفاده شخصی و هم برای هدیه دادن بی‌نظیر است. برای مشاهده جدیدترین کارها و دریافت مشاوره تخصصی، می‌توانید همین حالا تنوع تسبیح کهربا را ببینید.

منبع +++