روش‌های بهسازی یاقوت؛ از حرارت‌دهی تا پرکردن با شیشه

بهسازی یاقوت از بهترین روش‌ها برای تغییر ارزش یاقوت است که با 4 روش پوشش شار، بهسازی با حرارت، بریلیوم و شیشه سرب‌دار انجام می‌شود. از میان روش‌های مذکور، بهسازی حرارتی کمتر باعث کاهش ارزش یاقوت می‌شود، چرا که در آن هیچ‌گونه ماده اضافی که امکان نفوذ آن در سنگ وجود داشته باشد، مورد استفاده قرار نمی‌گیرد. برای آشنایی با مزایای 4 روش بهسازی یاقوت و 7 مشخصه کلیدی شناسایی یاقوت اصل از بهسازی شده، در ادامه همراه ما باشید.

یاقوت طبیعی و بهسازی نشده چه مشخصاتی دارد؟

یاقوت‌های طبیعی که تحت هیچ‌گونه عملیات ترمیم و بهسازی قرار نگرفته‌اند، با داشتن اطلاعات کافی و کمی دقت قابل تشخیص هستند. آن‌ها آخال‌ها و ناخالصی‌های طبیعی درون خود دارند که به راحتی زیر میکروسکوپ با بزرگنمایی ۱۰ دیده می‌شوند. ناخالصی‌های موجود در یاقوت‌های طبیعی، شامل موارد زیر هستند:

• سوزن‌های ابریشمی یا روتایلی دست نخورده که با زاویه ۶۰ درجه به هم برخورد کرده‌اند؛
• سوزن‌های بوهمایت؛
• ناخالصی‌های اثر انگشت؛
• منطقه‌بندی یا نواربندی رنگ به‌صورت مستقیم و زاویه‌دار؛
• منطقه ‌ندی یا نواربندی رشد به‌صورت مستقیم، زاویه‌دار یا شش ضلعی؛
• مواد معدنی بدون تغییر با رنگ شفاف یا مات که ممکن است ظاهری زاویه‌دار از خود نشان دهند؛
• ناخالصی‌های دوفازی دست نخورده.

توجه داشته باشید تشخیص یاقوت طبیعی و اصل نیاز به تجربه و تخصص دارد، اما اگر چنین مواردی را زیر میکروسکوپ مشاهده کردید، می‌توانید مطمئن باشید با یک یاقوت طبیعی طرف هستید. البته برای تشخیص اصالت یاقوت، راهکارهای دیگری وجود دارد که در مقاله تشخیص یاقوت اصل به آن پرداخته‌ایم. با بررسی این راهکارها می‌توانید به راحتی اصالت یاقوت را تشخیص دهید.

انواع روش‌های بهسازی یاقوت

یاقوتی که هیچ‌گونه عملیات بهسازی روی آن انجام نگیرد، فقط برش می‌خورد و پرداخت می‌شود. اما شاید برایتان جالب باشد که این یاقوت‌ها بسیار نادر و کمیاب هستند. کمتر از یک درصد از کل یاقوت‌هایی که از زمین استخراج می‌شوند، بدون هیچ نوع عملیات بهسازی وارد بازار می‌شوند و در انواع انگشتر یاقوت جا خوش می‌کنند.

می‌توان گفت این یاقوت‌ها با ارزش‌ترین و گرانقیمت‌ترین یاقوت‌های موجود هستند. پس اگر یاقوت‌های استخراج شده بهسازی نمی‌شدند، ۹۹ درصد آن‌ها هرگز به بازار نمی‌رسیدند و ممکن بود یاقوت تبدیل به یک نگین نایاب و بسیار گران شود. اما با روش‌های مختلف بهسازی، می‌توان یاقوت‌های جذاب و چشم‌نوازی را تولید کرد که شرایط خرید آن‌ها برای بسیاری از علاقه‌مندان به این سنگ ارزشمند فراهم می‌شود.

بهسازی یاقوت در انواع انگشتر یاقوت، روش‌های مختلفی دارد که هر یک از آن‌ها دارای مزایا و معایب مخصوص خود است. روش‌های بهسازی و ترمیم یاقوت، شامل موارد ذیل است:

• بهسازی با حرارت؛

• بهسازی با پوشش شار؛

• بهسازی با انتشار بریلیوم؛

• بهسازی با تزریق شیشه سرب‌دار.

بهسازی یاقوت با حرارت

بهسازی یاقوت با حرارت برای بهبود وضوح و رنگ یاقوت انجام می‌شود. در صورت بهسازی حرارتی، رنگ یاقوت به‌دست آمده از معادن مختلف، شرایط زیر را خواهد داشت:

• رنگ قرمز یاقوت‌ سریلانکا پررنگ‌تر می‌شود؛

• یاقوت تایلند، رنگ قهوه‌ای خود را از دست داده و اثری از هسته‌های تیره و غیرجذاب یاقوت میانمار دیده نمی‌شود.

با این روش بهسازی و ترمیم، آثار ابریشمی تا حرارت بین ۱۲۰۰ تا ۱۶۰۰ درجه سانتی‌گراد تبلور مجدد پیدا نمی‌کنند، اما ظاهر آن‌ها در سطح میکروسکوپی دچار تغییر می‌شود. این آثار ممکن است بازتابی رنگین‌کمانی داشته باشند که با بهسازی محو می‌شوند و حتی در دماهای بالا به‌طور کامل از بین می‌روند.

امروزه بیش از ۹۵ درصد یاقوت‌ها تحت بهسازی حرارتی قرار می‌گیرند. انواع و سطوح مختلفی از این فرآیند وجود دارد که می‌توان آن‌ها را از نوع ضعیف تا قوی طبقه‌بندی کرد. تمایز این سطوح بهسازی می‌تواند به‌طور قابل‌توجهی بر قیمت یاقوت مؤثر باشد. بهسازی یاقوت با حرارت برای ایجاد و تقویت رنگ طبیعی یاقوت استفاده می‌شود. این عملیات همچنین می‌تواند شفافیت و وضوح سنگ را با حذف یا کاهش آخال‌ها و ناخالصی‌های درون آن افزایش دهد.

از ویژگی‌های یاقوت‌های بهسازی شده با حرارت، می‌توان به موارد ذیل اشاره کرد:

• وجود ترک‌های دیسک مانند همراه با هاله‌های کششی (این ترک‌ها دارای لبه‌های بیرونی شفاف مثل توری هستند که ناشی از گسترش اجزای بلوری طبیعی است)؛
• وجود ناخالصی‌های سوخته شده یا تغییر یافته با ظاهری گرد که اغلب سفید رنگ هستند؛
• وجود سوزن‌های ابریشمی شکسته که تا حدی محو شده‌اند؛
• وجود گسستگی ناخالصی‌های دو فازی و کریستال‌های منفی؛
• قیمت بالاتر نسبت به یاقوت‌های بهسازی شده با روش‌های دیگر.

قیمت یاقوت طبیعی و یاقوت‌هایی که به مقدار کم حرارت دیده‌اند، ارزان نیست. نوع مرغوب آن‌ها می‌تواند بیش از ۵۰۰۰ هزار دلار به ازای هر قیراط قیمت داشته باشد. با این حال قبل از پرداخت چنین مبالغی، مطمئن شوید یاقوت مورد نظر تحت انواع دیگر بهسازی‌ها یا در معرض حرارت زیاد قرار نگرفته باشد.

هر چه شدت بهسازی یاقوت بیشتر باشد، قیمت آن به طور چشمگیری کاهش می‌یابد. نوع و سطح بهسازی باید در گواهینامه اصالت سنگ مشخص شود، در غیر این صورت لازم است از آزمایشگاه‌های گوهرشناسی کمک بگیرید.

بیشتر بخوانید: خواص یاقوت

بهسازی با انتشار بریلیوم

این نوع بهسازی بیشتر برای یاقوت کبود استفاده می‌شود و برای یاقوت قرمز کمتر به کار می‌رود. برای بهسازی با این روش، لازم است اقدامات زیر را انجام دهید:

• یاقوت‌ها را گرم کنید؛

• با بالا رفتن درجه حرارت، بریلیوم را به ظرفی که یاقوت‌ها در آن قرار دارند، اضافه کنید؛

• در این صورت، بریلیوم با شبکه کریستالی یاقوت ترکیب شده و رنگ قوی‌تری ایجاد می‌کند.

از بین روش‌های بهسازی یاقوت، انتشار بریلیوم کمترین محبوبیت را دارد. جواهرسازان وقتی به این روش متوسل می‌شوند که بهسازی حرارتی بی‌اثر باشد. با این روش می‌توان یک یاقوت سفید را تبدیل به یاقوت قرمز کرد. البته توجه داشته باشید که رنگ اضافه شده به کل سنگ نفوذ نمی‌کند و فقط به قسمتی از سطح آن وارد می‌شود. بنابراین اگر سنگ را از وسط به دو نیم کنید، مرکز آن همچنان به رنگ سفید یا رنگ اصلی آن خواهد بود.

یکی از مشکلاتی که ممکن است در بهسازی یاقوت با انتشار بریلیوم پیش بیاید، پدیده‌ای به نام رشد مصنوعی بیش از حد است. به دلیل اینکه در این روش یاقوت‌ها تا درجه نزدیک به ذوب حرارت می‌دهند تا بتوانند مواد شیمیایی را به آن‌ها اضافه کنند، امکان دارد پس از سرد شدن یاقوت‌ها سطح بیرونی آن‌ها درگیر بلورسازی مجدد شود. این همان پدیده رشد مصنوعی بیش از حد است که مواد پایه به طور طبیعی تبدیل به بلور می‌شوند.

البته همیشه این اتفاق نمی‌افتد و ممکن است نقاط کوچک آبی در مواد انتشار یافته در یاقوت آبی کبود دیده شوند. همچنین این پدیده در یاقوت کبود نارنجی نیز وجود دارد. با این نشانه‌ها می‌توانید یاقوت‌های بهسازی شده با انتشار بریلیوم را به راحتی شناسایی کنید.

ویژگی‌های یاقوت بهسازی شده با بریلیوم، شامل موارد ذیل است:

• پایداری و دوام مناسب؛
• امکان بروز پدیده رشد مصنوعی بیش از حد؛
• ایجاد احتمالی نقاط رنگی کوچکی در سنگ یاقوت؛
• عدم نفوذ ماده رنگی در کل سنگ (ورود به لایه سطحی).

بهسازی با پوشش شار

گاهی اوقات در طول فرآیند بهسازی یاقوت با حرارت، سنگ با ماده شار روکش می‌شود تا مانع از چسبیدن یاقوت‌های داغ شده به هم شود. جنبه منفی استفاده از این ماده، نفوذ آن به شیارها و شکاف‌های سنگ یاقوت است که باعث می‌شود ارزش سنگ از نظر قیمتی پایین بیاید، اما جنبه مثبت آن این است که هنگام سرد شدن به شکل شیشه در می‌آید و وضوح یاقوت را بالا می‌برد.

درست است که بهسازی یاقوت با این روش شفافیت را افزایش می‌دهد، اما به دلیل اینکه یک ماده طبیعی موجود در یاقوت نیست، از ارزش قیمتی آن می‌کاهد. البته قیمت‌گذاری یاقوت بهسازی شده با شار، بستگی به میزان نفوذ این ماده درون سنگ دارد.

هر چه میزان نفوذ ماده شار کمتر باشد، ارزش سنگ بیشتر خواهد بود. اما به طور کلی یاقوت بهسازی شده با شار ۲۰ تا ۵۰ درصد ارزان‌تر از یاقوت طبیعی مشابه است. این یاقوت بسیار مقاوم‌تر از یاقوت بهسازی شده با شیشه سرب‌دار است، البته گاهی اوقات احتمال رسوب غیرمعمول این ماده در سنگ وجود دارد.

ویژگی‌های یاقوت بهسازی شده با شار، شامل موارد ذیل است:

• اجزای شار سفید هستند و خاصیت چسبندگی دارند؛ اما ممکن است بی‌رنگ، مایل به سفید، مایل به قهوه‌ای یا زرد تا نارنجی نیز به نظر برسند.
• افزایش شفافیت سنگ.
• دوام و مقاومت بیشتر، نسبت به یاقوت بهسازی شده با شیشه سرب‌دار؛
• دارای وضوح و شفافیت مناسب؛
• احتمال رسوب ماده شار در سنگ یاقوت.

البته توجه داشته باشید برخی از یاقوت‌ها به وسیله رشد مصنوعی شار تولید می‌شوند که سنگ‌های ساخته شده به دست انسان هستند و طبیعی نیستند.

بهسازی یاقوت با شیشه سرب‌دار

این نوع بهسازی جدیدترین روش بهسازی یاقوت قرمز در بازار است. یاقوت‌هایی که برای این عملیات مورد استفاده قرار می‌گیرند پر از ترک و شکاف هستند و کیفیت مناسبی ندارند. در این روش، با نفوذ شیشه سرب‌دار رنگی در یاقوت، اتفاقات زیر در یاقوت سنگ بهسازی شده رخ می‌دهد:

• کاهش میزان ترک‌های قابل مشاهده روی سطح سنگ؛
• افزایش شفافیت و وضوح سنگ.

البته باید توجه داشت یاقوت بهسازی شده با شیشه سرب‌دار، پایداری و دوام زیادی ندارد، زیرا تغییرات دما، تمیز کننده‌های التراسونیک و ضربه می‌تواند موجب ایجاد ترک در شیشه‌های نفوذ کرده در یاقوت شود. یاقوت حاصل از این روش بهسازی، دارای مشکلاتی است که در ادامه آورده شده است:

• یاقوت به دست آمده یاقوت نیست: سنگ‌های حاصل از این روش بهسازی، مخلوطی از یاقوت و شیشه سرب‌دار هستند. در واقع بیشتر نگین یاقوت را شیشه سرب‌دار رنگی تشکیل می‌دهد.
• یاقوت به دست آمده بسیار شکننده است: از آنجا که بخشی از این یاقوت بهسازی شده را شیشه سرب‌دار تشکیل می‌دهد، در صورتی که در هنگام مخراجکاری و سوار کردن آن روی رکاب احتیاط کافی صورت نگیرد، امکان شکستن یاقوت وجود دارد. همچنین اگر جواهرساز برای تغییر سایز حلقه بخواهد آن را حرارت دهد، به سرعت یاقوت روی آن ترک می‌خورد.
• یاقوت به دست آمده بی‌دوام است: اگر هنگام استفاده از این یاقوت دقت کافی نداشته باشید، امکان خراب شدن آن وجود دارد. مثلاً ریختن آبلیمو روی یاقوت بهسازی شده با شیشه سرب‌دار باعث می‌شود پس از گذشت چند روز، آثار پوسیدگی روی آن ظاهر شود و سنگ جلوه زیبای خود را از دست بدهد.

ویژگی‌های یاقوت بهسازی شده با شیشه سرب‌دار، شامل موارد ذیل است:

• ایجاد بازتاب به رنگ آبی و نارنجی در ترک‌های ساختاری با قرار گرفتن زیر نور سیاه؛
• قیمت ارزان‌تر؛
• بسیار شکننده در برابر ضربه؛
• نداشتن دوام مناسب.

بررسی علایم فوق کمک زیادی به تشخیص یاقوت بهسازی شده با شیشه سرب‌دار می‌کند، اما اگر مطمئن نیستید بهتر است از یک فرد با تجربه یا آزمایشگاه گوهرشناسی معتبر کمک بگیرید.

تفاوت‌های روش‌های بهسازی در یک نگاه

حال که به تفصیل با روش‌های بهسازی یاقوت آشنا شدید، در یک نگاه به بررسی تفاوت روش‌ها می‌پردازیم:

سخن پایانی

بهسازی یاقوت تاثیر زیادی روی قیمت و ارزش جواهراتی سنگ یاقوت دارد؛ اما اینکه بتوانیم یاقوت اصل را از بهسازی شده تشخیص دهیم، اهمیت کار را دوچندان می‌کند. اگر شما قصد خرید انگشتر یاقوت دارید، پیشنهاد می‌کنیم حتما از جواهرشناسی معتبر خریدتان را انجام دهید. ما در جواهرات شرافت، نمونه‌های اصل یاقوت سرخ و یاقوت کبود را در رکاب‌هایی از نقره استرلینگ جانشانی کرده‌ایم تا درگیر انتخاب اصالت سنگ نباشید.

برای خرید انگشتر یاقوت زنانه یا انگشتر یاقوت مردانه، کافی است با کلیک روی هر دسته‌بندی، نمونه دلخواهتان را انتخاب کنید تا خیالتان از بابت جواهری که به دست می‌کنید، راحت باشد. اگر هم به‌دنبال تنوع نگین‌های جواهراتی یاقوت در یک نگاه هستید، با کلیک روی یاقوت اصل، می‌توانید تمام انگشترهای یاقوت جواهرات شرافت را که ضمانت اصالت دارند، مشاهده کنید و نمونه دلخواهتان را سفارش دهید.

منبع +++