تاریخچه توپاز؛ همه چیز درباره توپاز و پیشینه سنگ توپاز

نام توپاز از واژه یونانی Topazios گرفته شده و تا حدود ۲۰۰ سال پیش به هر سنگ قیمتی زرد رنگ اطلاق می‌شد. مصریان باستان توپاز زرد را نمادی از خدای خورشید می‌دانستند و یونانیان معتقد بودند این سنگ به آن‌ها نیرو می‌بخشد. امروزه توپاز با کشف ذخایر غنی در برزیل، در رنگ‌های متنوعی از بی‌رنگ و آبی تا زرد و قرمز یافت می‌شود و به‌عنوان یکی از سخت‌ترین و محبوب‌ترین سنگ‌های قیمتی در جواهرات مورد استفاده قرار می‌گیرد. برای آشنایی بیشتر با تاریخچه توپاز و نمونه‌های بی‌بدیل جهانی این سنگ ارزشمند، در ادامه همراه ما باشید.

سنگ توپاز چیست؟

نام توپاز (به انگلیسی topaz) از واژه یونانی Topazios و لاتین Topazus به معنای جستجو گرفته شده است که نام باستانی جزیره سنت جان در دریای سرخ است. نام توپاز برای اولین بار در سال 1737 میلادی به این ماده معدنی اطلاق شد. پلینی دانشمند سرشناس یونانی در تاریخچه توپاز بیان کرده است که توپازیوس یک جزیره افسانه‌ای در دریای سرخ است و مواد معدنی “توپاز” ابتدا در آنجا استخراج شد. در قرون وسطی از نام توپاز برای اشاره به هر سنگ قیمتی زرد استفاده می‌شد، اما در دوران مدرن فقط نشان دهنده سیلیکات توصیف شده در این مقاله است.

نام توپاز حداقل برای دو هزار سال برای هر سنگ قیمتی مایل به زرد استفاده می‌شد. تا حدود دویست سال پیش، حتی تاجران سنگ‌های قیمتی هم نمی‌دانستند که این سنگ‌های مایل به زرد در واقع مواد معدنی مختلفی هستند. بازرگانان تشخیص دادند کوارتز، بریل، کوراندوم و اولیوین همه دارای انواع رنگ زرد هستند، اما توپاز واقعی نیستند و توپاز می‌تواند رنگ‌های دیگری غیر از زرد داشته باشد. علاوه بر این، جزیره Topazios، که این سنگ قیمتی براساس آن نامگذاری شده است، هرگز توپاز تولید نکرده است، بلکه منبع پریدوت یا اولیوین بود که اغلب با توپاز اشتباه گرفته می‌شد.

تاریخچه توپاز در جهان

توپاز از دوران باستان تا امروز یکی از سنگ‌های محبوب زینتی بوده است. آثار باستانی مصر و روم، نشان می‌دهد که از آن در جواهرات استفاده می‌شده و منبع اصلی‌اش جزیره سیلان (سریلانکا) بوده است. در قرون وسطی محبوبیت این سنگ کاهش یافت، اما در قرن‌های هجدهم و نوزدهم، به‌ویژه در فرانسه، اسپانیا و دوران ویکتوریا، دوباره به اوج رسید.

کشف ذخایر غنی توپاز در برزیل، موجب شد این گوهر در اروپا بسیار رواج یابد. در گذشته برای درخشان‌تر شدن رنگ آن، پشت سنگ‌ها را با فویل می‌پوشاندند. از قرن هجدهم، نام “توپاز” به طور خاص به فلورسیلیکات آلومینیوم اطلاق شد و از سنگ‌های مشابه مانند سیترین متمایز گردید. توپاز در رنگ‌های گوناگون از بی‌رنگ به عنوان جایگزینی ارزان و جذاب برای الماس در طراحی‌های ظریف و لوکس جواهراتی مانند انگشتر توپاز زنانه، آبی تا زرد، نارنجی، صورتی و قرمز دیده می‌شود. رنگ‌های نادر و ارزشمند آن، مانند نارنجی طلایی و قرمز، عمدتاً در معادن برزیل یافت می‌شوند.

بیشتر بخوانید: تشخیص توپاز اصل

محل اکتشاف توپاز

توپاز از چهار تا پنج هزار سال پیش برای بشر شناخته شده دانست. مسلم است از زمان پلینی بزرگ، اصطلاح Topaz برای سنگ‌ها‌ی قیمتی سبز استفاده می‌شد. پلینی علاوه بر توصیف توپاز به عنوان سبز، می‌گوید این سنگ به اندازه‌ای نرم است که توسط یک سوهان خراشیده می‌شود و در جزیره Zebirget یافت می‌شود.

در دوران قرون وسطی، منبع اصلی توپاز از یک کانسار در کوه‌های Erzgebirge در آلمان بود. صدها کیلوگرم بلور زرد تا قهوه‌ای توپاز از این کانسار استخراج شد. سپس در دهه 1730، یک ذخیره بزرگ توپاز در منطقه Minas Gerais برزیل کشف شد. در این دوره، برزیل مستعمره پرتغال بود؛ بنابراین در سال 1768، دولت پرتغال رسماً این سپرده را به عنوان یک معدن مهم تجاری به رسمیت شناخت و بیشتر سنگ‌های قیمتی به اروپا منتقل شدند. برزیل همچنان بزرگترین تولید کننده توپاز در جهان است.

توپاز با کیفیت به عنوان سنگ قیمتی، اولین بار در استرالیا به عنوان محصول جانبی از عملیات استخراج فلز یافت شد. توپاز در نقاط مختلف آسیای مرکزی، جنوبی و شرقی -از جمله: ژاپن، پاکستان، افغانستان و سریلانکا-، رشته کوه‌های سراسر اروپا که از کشورهایی مانند آلمان، جمهوری چک، ایتالیا، نروژ و سوئد سرچشمه می‌گیرد و پهنه قاره آمریکا -از جمله: برزیل و سایت‌های خاصی مانند تگزاس، یوتا و مکزیک- استخراج می‌شود.

مهم‌ترین ذخایر و معادن توپاز در جهان

توپاز یکی از سخت‌ترین سنگ‌های قیمتی است که به‌صورت کریستال‌های معدنی در سنگ‌های گرانیتی و جریان‌های گدازه‌ای یافت می‌شود. این سنگ حاوی فلوئور بوده و در محیط‌های زمین‌شناسی با غلظت بالای فلوئور، به‌ویژه در حفره‌ها و شکستگی‌های سنگ‌های آذرین، مانند ریولیت، گرانیت و پگماتیت در مراحل پایانی سرد شدن ماگما شکل می‌گیرد.

همچنین ممکن است در اثر محلول‌های گرمابی یا در مناطق دگرگونی تشکیل شود. در استرالیا، بیشتر توپازها در رسوبات آبرفتی و جویباری حاصل از گرانیت دیده می‌شوند و مهم‌ترین ذخایر آن در نیو ساوت ویلز، کوئینزلند، و جزیره فلیندرز قرار دارند. نمونه‌های اولیه و صنعتی توپاز نیز در نواحی تورینگتون، گامبل و بروکن هیل یافت می‌شوند.

بهترین سنگ توپازهای کشف شده در جهان

توپاز یکی از معدود مواد معدنی سنگ‌های قیمتی است که در شرایط مناسب می‌تواند در اندازه‌های عظیم رشد کند و برخی از بلورها می‌توانند تا چند صد کیلوگرم وزن داشته باشند. توپازهای شگفت انگیز و طبیعی زیادی یافت شده است که عمدتاً به دلیل اندازه‌های بسیار بزرگ و رنگ‌های خاص و منحصر به فرد به شهرت جهانی رسیده‌اند، در این قسمت از مقاله تاریخچه توپاز در جواهرات شرافت به مهم‌ترین انواع توپاز و محل کشف آن‌ها اشاره می‌کنیم.

• توپاز Whitney Flame: این توپاز به افتخار اهدا کننده خود، کورالین ویتنی، Whitney Flame یا “شعله ویتنی” لقب گرفته است. توپاز شعله ویتنی، یک توپاز قرمز غنی و آتشین، به شکل یک قطره اشک زیبا، است که از معادن توپای Ouro Preto برزیل به دست آمده و اولین بار در موزه Smithsonian آمریکا در معرض دید علاقه‌مندان قرار گرفته است.

• توپاز Ostro: این گوهر در سال 1960 توسط کاوشگر انگلیسی مکس استرو در میناس گرایس برزیل کشف و استخراج شد. طول این گوهر 15 سانتی‌متر و عرض آن 10.5 سانتی‌متر و در مجموع 9381 قیراط است. نام این سنگ از مالک آن، آقای موریس استرو گرفته شده است. توپاز استرو میلیون‌ها دلار می‌ارزد، اگرچه متخصصان می‌گویند کهاین سنگ اساساً قیمت ندارد، زیرا بزرگترین سنگ در نوع خود است.
• توپاز طلایی آمریکا: توپاز طلایی 11.8 کیلوگرمی طلایی آمریکا توسط Rockhound Hobbyists of America خریداری شده و توسط لئون آگی تراش داده و پرداخت شد. سنگ تمام شده یک محصول فوق‌العاده زیبا با ترکیبی از رنگ و وضوح یکنواخت بود که آن را به بزرگ‌ترین توپاز چند وجهی در جهان تبدیل کرده است. این سنگ قیمتی در سال 1988 به موزه ملی تاریخ طبیعی موسسه اسمیتسونیان، در واشنگتن دی سی اهدا شد و در تالار زمین‌شناسی، سنگ‌های قیمتی و مواد معدنی ژانت آننبرگ هوکر، یکی از گالری‌های اصلی موزه، به همراه کره طلای توپاز با وزن 12555 قیراط قرار گرفت.

• کره طلایی توپاز: کره توپاز طلایی دارای برش کروی و وزن عظیم 12555 قیراط است. رنگ، برش و وضوح سنگ جواهر استثنایی است. به نظر می‌رسد این سنگ قیمتی عظیم مانند همتای آن توپاز طلایی آمریکا، برزیلی باشد که هر دو در کنار هم در موزه ملی تاریخ طبیعی مؤسسه اسمیتسونیان، در واشنگتن دی سی به نمایش گذاشته شده‌اند.
• توپاز تراش نخورده لیندسی: این سنگ خام تراش نخورده، یک کریستال منشوری کوتاه و مخطط عمودی است که به یک وجه هرمی ختم می‌شود و وزن آن 32 کیلوگرم معادل 70 پوند است. منبع این کریستال مانند بسیاری دیگر از بلورهای عظیم توپاز بدون شک ایالت غنی از مواد معدنی Minas Gerais در منطقه جنوب شرقی برزیل می‌باشد.

• توپاز تراش نخورده فریمن: Freaz Uncut Topaz یک کریستال منشوری عمودی مخطط است که مانند لیندسی به یک وجه هرمی ختم می‌شود، اما تا حدودی بلندتر از لیندسی است. ارتفاع بیشتر کریستال هم در وزن آن منعکس می‌شود که در مقایسه با وزن 32 کیلوگرم Lindsay Uncut Topaz، معادل 50.5 کیلوگرم یا 111 پوند است. همچنین در تاریخچه توپاز آمده که این سنگ از معادن توپاز میناس گرایس، ایالت غنی از مواد معدنی در جنوب شرقی برزیل، منشأ گرفته باشد.
• توپاز الدورادو: بزرگ‌ترین توپاز چند وجهی در جهان است که 31000 قیراط معادل 6.2 کیلوگرم وزن دارد. این سنگ از ایالت میناس گرایس در جنوب شرقی برزیل که منبع اصلی بلورهای عظیم توپاز در جهان، منشأ گرفته است. وزن این کریستال خام هنگام کشف در سال 1984، تقریبا 37 کیلوگرم بود و پس از برش و پرداخت به 6.2 کیلوگرم وزن رسید.

• توپاز Lua de Maraba: این سنگ دارای تراش هشت ضلعی زیبا و ابعاد 10 در 15 در 18 سانتی‌متر است و ریشه آن برزیلی است. توپاز Lua de Maraba وزنی معادل 25250 قیراط دارد و دارای رنگ خاکستری کمیابی است که شاید تنها نمونه با این رنگ و اندازه در جهان باشد.
• توپاز آمارلو: سومین توپاز چند وجهی بزرگ در مجموعه توپاز مجموعه Royal Programs (PRC) است. این سنگ منشأ برزیلی دارد و یک توپاز زرد گلابی شکل به وزن 9600 قیراط است.
• Braganza Diamond: این سنگ افسانه‌ای ‌و بی‌رنگ 1640 قیراطی، فقط چند سال پس از کشف الماس در روستای Diamantina در منطقه Minas Gerais در سال 1740 کشف شد. در این دوره، استخراج تحت کنترل شدید استعمارگران پرتغالی بود و الماس‌های فوق‌العاده بزرگ معمولاً وارد جواهرات تاج سلطنت پرتغال می‌شدند. بر این اساس “Diamond” عظیم Braganza وارد جواهرات تاج پادشاه پرتغال شد.

یشتر بخوانید: خواص توپاز

• توپاز آزول: توپاز آزول یک توپاز عظیم تراش خورده 8225 قیراطی با وضوح خوب و در اصل بدون رنگ، زرد یا مایل به قهوه‌ای ‌است. توپاز آزول 8225 قیراطی شاید بزرگترین توپاز آبی تحت تابش در جهان باشد.
• توپاز پرنسس برزیلی: توپاز پرنسس برزیل، یک سنگ با تراش زمرد و آبی روشن است که از شفافیت مطلوبی برخوردار است و احتمال اینکه توپاز عظیم 21005 قیراط پرنسس برزیل یک توپاز آبی طبیعی باشد، بسیار نادر است.

سخن پایانی

توپاز، سنگی قیمتی با تاریخچه‌ای غنی و رنگارنگ است که از دوران باستان تا به امروز همواره مورد توجه بشر بوده و در ساخت جواهرات گوناگون مورد استفاده قرار گرفته است. انگشتر توپاز که در رنگ‌های متنوعی از بی‌رنگ و آبی تا زرد، نارنجی و قرمز یافت می‌شود، از گذشته در فرهنگ‌های مختلف جایگاه ویژه‌ای داشته است؛ مصریان آن را نماد خدای خورشید می‌دانستند و یونانیان باستان معتقد بودند که توپاز به آن‌ها قدرت می‌بخشد.

کشف ذخایر عظیم توپاز در برزیل، به ویژه در منطقه میناس گرایس، باعث شد این گوهر در اروپا رواج یابد و به یکی از محبوب‌ترین سنگ‌های زینتی تبدیل شود. امروزه، نمونه‌های باشکوهی از توپاز با وزن‌های چند صد کیلوگرمی در موزه‌ها و مجموعه‌های سلطنتی در سراسر جهان نگهداری می‌شوند که هر کدام داستانی منحصر به فرد از زیبایی و تاریخ را روایت می‌کنند.

منبع +++