هنر حکاکی روی نگین انگشتر؛ تکنیک‌ها و تاریخچه حکاکی روی سنگ‌های قیمتی

اصلی‌ترین روش های باستانی حکاکی روی نگین، دو سبک کلی اینتاگلیو و کامئو است؛ اما امروزه علاوه بر هنر دست، با ماشین‌های روتاری و لیزر نیز اجرا می‌شوند. هریک از این تکنیک‌ها دقت و جلوه متفاوتی روی سنگ ایجاد می‌کنند؛ برای شناخت دقیق تفاوت‌ها، ابزارها و انتخاب بهترین روش حکاکی روی انگشتر، در ادامه همراه ما باشید.

انواع روش‌ های باستانی حکاکی نگین

در برخی تمدن‌های بزرگ دوران باستان مانند بابل و سومر، از هنر حکاکی روی سنگ‌ها‌ی قیمتی استفاده می‌شده است. در علم باستان‌شناسی، هنر حکاکی روی سنگ‌ها‌ی قیمتی و نیمه قیمتی را Cryptography می‌گویند. حکاکی روی گوهرها به دو روش کلی انجام می‌شود:

• Intaglio
• Cameo

پیش از آنکه به بررسی کلی آنها بپردازیم، در جدول زیر به مقایسه آن‌ها در یک نگاه می‌پردازیم:

حکاکی اینتاگلیو (Intaglio) چیست؟

اینتاگلیو روشی برای تراشیدن سنگ‌ها‌ی قیمتی، جواهرات و ظروف است که تصویر یا نوشته، داخل سطح صاف گوهر حک می‌شود. به این صورت که نقش به صورت فرورفتگی در گوهر ظاهر می‌گردد. حکاکی اینتاگلیو قدیمی‌ترین تکنیک حکاکی سنگ است و احتمالاً اولین بار برای تولید مهر استفاده شده است. استفاده از این روش برای تهیه مهر به دوران یونان باستان برمی‌گردد و سنگ‌ها‌یی که معمولاً برای تهیه مهر از آنها استفاده می‌شد، شامل: انیکس، کارنلین، عقیق و دیگر سنگ‌ها‌ی خانواده کلسدونی بود.

اعتقاد بر این است که هنر کنده‌کاری از جنوب بین‌النهرین سرچشمه گرفته و در هزاره چهارم قبل از میلاد توسعه زیادی پیدا کرده است. این تکنیک در خاور نزدیک یک سنت باستانی دارد و در همه یا بیشتر فرهنگ‌های اولیه منطقه و تمدن دره، سند نمود داشته است.

مهر استوانه‌ای ‌که طرح آن فقط هنگام غلتیدن روی خاک رس مرطوب ظاهر می‌شود، شکل معمول آن در بین‌النهرین، آشور و فرهنگ‌ها‌ی دیگر بود و در بخش‌هایی از یونان و قبرس هم گسترش یافت.

در دوران هلنیستی (حدود 323–330 قبل از میلاد) حکاکی اینتاگلیو باعث به وجود آمدن ایده ایجاد نقش برجسته روی سنگ و بهره‌برداری از لایه‌ها‌ی رنگی مختلف مواد معدنی خاص برای ایجاد تصاویر متضاد (کامئو) شد.

سنگ‌های قیمتی را معمولاً با استفاده از پودر ساینده‌ای ‌که از سنگ‌های سخت‌تر تهیه می‌شود، همراه با قلم‌ها‌ی مخصوصی که غالباً روی دستگاه تراش قرار می‌گیرد، کنده‌کاری می‌کنند. سنگ Emery یا سنگ کنده از زمان باستان به عنوان پودر ساینده استفاده می‌شده و هنوز هم کاربرد خود را حفظ کرده است.

در یک کتابچه راهنمای روش تراش سنگ‌های قیمتی و انواع روش ها‌ی حکاکی روی نگین که از قرون وسطی به جا مانده، آمده است که گوهرتراشان و حکاکان دوران بیزانس از یک چرخ لبه تخت روی یک دریل برای کنده‌کاری استفاده می‌کردند، در حالی که کارولینجی‌ها ‌از مته‌ها‌ی نوک گرد استفاده می‌کردند. مشخص نیست که آنها این روش‌ها ‌را از کجا آموخته‌اند‌.

اگرچه گوهرهای کنده‌کاری شده در دوران باستان بسیار محبوب بودند اما امروزه چندان در بازار جواهرات معمول نیستند. امروزه به ندرت دیده می‌شود که فروشندگان اصلی جواهرات اقدام به تولید آنها کنند.

روش حکاکی کامئو (Cameo) و نقش آن در جواهرات

کامئو یکی از روش‌های حکاکی برجسته روی نگین است که در آن با برداشتن لایه‌های اطراف نقش، تصویر یا نوشته به صورت برجسته (Positive Relief) دیده می‌شود و برخلاف روش اینتاگلیو، نقش به شکل منفی نیست. در گذشته، کامئو فقط به آثاری گفته می‌شد که نقش برجسته آن رنگی متفاوت از پس‌زمینه داشت، اما امروزه این اصطلاح گسترده‌تر استفاده می‌شود.

کامئوهای باستانی و رنسانسی عمدتاً از سنگ‌های نیمه‌قیمتی مانند عقیق، اونیکس و کلسدونی ساخته می‌شدند و در نمونه‌های مدرن‌تر از صدف و شیشه نیز استفاده می‌شود. این هنر نخستین بار در دوره اسکندر مقدونی شکل گرفت و در امپراتوری روم به اوج رسید و بعدها در اوایل رنسانس و قرن‌های ۱۸ و ۱۹ دوباره احیا شد، به‌ویژه با حمایت ناپلئون در فرانسه و علاقه ملکه ویکتوریا در انگلستان.

کامئوها بیشتر در جواهرات، به‌خصوص انگشتر و گوشواره، کاربرد داشته‌اند. در فرآیند ساخت، هنرمند با توجه به لایه‌های رنگی سنگ، تصویر مناسب را انتخاب کرده و با حکاکی پس‌زمینه، نقش برجسته را ایجاد می‌کند. امروزه علاوه بر کامئوهای تک‌سنگی، نوع دو‌تکه‌ای آن با نام Assembled Cameo نیز ساخته می‌شود که در آن نقش حکاکی‌شده روی زمینه‌ای با رنگ متضاد نصب می‌گردد.

روش‌های نوین حکاکی روی انگشتر

یکی از انواع حکاکی‌ها‌ی بسیار محبوب روی سنگ‌ها‌ی قیمتی، خوش‌نویسی روی نگین است. خوش‌نویسی از دیرباز جایگاه ویژه‌ای ‌بین ایرانیان داشته و یک هنر بسیار محبوب و محترم شمرده می‌شود. وقتی این هنر ارزشمند و چشم‌نواز روی سنگ قیمتی انجام شود، نه تنها بر زیبایی سنگ به میزان قابل توجهی می‌افزاید، بلکه اگر به درستی و هنرمندانه انجام شده باشد، ارزش آن را هم چند برابر می‌کند.

متقاضیان خوش‌نویسی روی سنگ قیمتی بیشتر خواستار نوشتن نام پیامبر و ائمه اطهار، آیات قرآن، اسماء متبرکه، دعاهای دینی و گاهی اوقات نام افراد، سال یا ماه تولد یا روز ازدواج هستند. این کار باعث می‌شود که یک نگین شخصی‌سازی شده داشته باشند که موردپسند بسیاری افراد است. حک کردن آیات قرآن و ادعیه دینی روی سنگ‌های قیمتی، باعث می‌شود که پوشنده هم از خواص درمانی ذاتی سنگ‌ها و هم از خواص روحانی و درمانی مطالب دینی درج شده روی نگین بهره‌مند شود.

در خوش‌نویسی روی نگین هم از برجسته‌کاری و هم کنده‌کاری استفاده می‌شود. برای خوش‌نویسی روی سنگ از همان ابزارها و وسایلی که در انواع دیگر حکاکی‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد، استفاده می‌شود.

حکاکی هنر دست

قدیمی‌ترین و پرزحمت‌ترین روش در میان انواع روش های حکاکی روی نگین، حکاکی دستی است که توسط یک صنعتگر ماهر و با استفاده از یک ابزار کوچک حکاکی انجام می‌شود. از آنجا که در این روش، توسط انسان انجام می‌شود، ممکن است به اندازه حکاکی کنترل شده توسط کامپیوتر دقیق نباشد؛ اما نمونه‌های دقیقی از آن نیز وجود دارد که نشانه مهارت هنرمند است و همین ویژگی، ارزش اثر را دوچندان می‌کند.

این مدل حکاکی به‌دلیل زمانبر بودن، گرانترین گزینه حکاکی محسوب می‌شود. در این روش حکاکی نگین، هنرمند طرح مورد نظر خود را به روش سنتی یا با روش‌ها‌ی دیگر روی سنگ می‌اندازد. سپس با استفاده از قلم‌ها‌ی مختلف، طرح روی سنگ حک می‌شود. اطراف حک با استفاده از قلم و چکش پایین برده شده و طرح اصطلاحاً برجسته می‌شود.

سپس حکاک از برجسته‌ترین قسمت، کار خود را شروع می‌کند و حکاکی را به پایان می‌رساند. نگین‌های حکاکی جواهرات شرافت، تماماً از نمونه‌های هنر دست هنرمندان هستند و همین ویژگی باعث شده آثار این مجموعه، ارزشمندتر از نمونه‌های مشابه باشد و متناسب با زحمت هنرمندان، قیمت بالاتری داشته باشد. از جمله مزایای استفاده از این روش در حکاکی روی نگین:

• برخوردار از امضای انسانی؛
• امکان ایجاد جزئیات ظریف و خلاقانه بر اساس تشخیص هنرمند؛
• افزایش ارزش مادی و کلکسیونی اثر؛
• مناسب برای آثار فاخر، نفیس و سفارشی.

اگر می‌خواهید نمونه‌های نفیس مردانه جواهرات شرافت را با حکاکی هنر دست ببینید، روی انگشتر عقیق مردانه کلیک کنید تا نمونه‌های نفیس و سفارشی‌ساز عقیق را یکجا ببینید.

حکاکی با ماشین روتاری

در این روش حکاکی نگین به جای انسان از دستگاه‌ها‌ی حکاکی استفاده می‌شود. این دستگاه‌ها ‌مجهز به قلم‌ها‌ی حکاکی قوی از جنس کاربید تنگستن هستند. از آنجایی که در این روش قطعه کار می‌چرخد و دستگاه ثابت باقی می‌ماند، این روش را روتاری نامگذاری کرده‌اند.

طرح مورد نظر به دو طریق به دستگاه داده می‌شود. روش اول استفاده از کامپیوتر است. در این روش، طرح از قبل در کامپیوتر وارد شده و کامپیوتر ماشین را کنترل می‌کند و فرآیند حکاکی تا حد ممکن دقیق انجام می‌شود. روش دوم از طریق طرح‌ها‌ی ساده موجود در خود دستگاه است که دستگاه بدون استفاده از کامپیوتر، می‌تواند آنها را حک کند.

حکاکی ماشین مقرون به صرفه‌تر از حکاکی دستی است، زیرا زمان نسبتاً کمتری صرف می‌شود؛ اما نمی‌توان از آن در موادی که به گرما حساس هستند استفاده کرد. اصطحکاک ناشی از فرآیند می‌تواند به طور بالقوه باعث گرم شدن و آسیب رساندن به جواهرات حاوی شیشه، پلاستیک یا سنگ‌های قیمتی ظریف شود. از جمله مزایای استفاده از این روش در حکاکی نگین‌ها:

• دقت بالا در اجرای طرح‌ها، به‌ویژه هنگام استفاده از کامپیوتر و کنترل دیجیتال؛
• کاهش خطای انسانی در مقایسه با روش دستی؛
• امکان اجرای طرح‌های استاندارد و ساده؛
• کیفیت یکنواخت خطوط حکاکی؛
• مناسب برای تولید انبوه جواهرات با طرح‌های مشابه.

حکاکی لیزری

حکاکی با لیزر مدرن‌ترین و سازگارترین روش در انواع روش ها‌ی حکاکی نگین است. برای انجام حکاکی از پرتو لیزر بسیار متمرکز استفاده می‌شود و می‌توان ضخامت پرتو را برای افزایش یا کاهش عرض کلی حکاکی تنظیم کرد. همچنین لیزر می‌تواند برای تراش عمیق‌تر در ماده پایه تقویت شود که باعث بهبود بافت حکاکی می‌گردد. از لیزر عمدتاً برای حکاکی تصاویر، نوشته‌ها ‌و نشانه‌گذاری روی سطوح استفاده می‌شود. از مزایای استفاده از این روش:

• دقت و ظرافت بالا؛
• اجرای طرح‌ها و نقوش پیچیده؛
• سرعت و کیفیت بالای برش؛
• حجم کم دورریز؛
• امکان اجرای طرح روی هر نوع ماده.

چه سنگ‌هایی برای حکاکی نگین مناسب‌ترند؟

در طول تاریخ، کلسدونی‌ها به‌ویژه عقیق بیشترین کاربرد را در حکاکی نگین داشته‌اند. تمدن‌های باستانی مانند مصر، بین‌النهرین، آشور، یونان و روم هرکدام از سنگ‌های خاصی برای حکاکی استفاده می‌کردند؛ از جمله عقیق، کارنلیان، یشم، آمتیست، هماتیت و انواع کوارتز. عقیق به دلیل لایه‌های رنگی منظم، مناسب‌ترین سنگ برای ساخت کامئو بوده است.

سنگ‌هایی مانند زمرد، یاقوت سرخ، یاقوت کبود و الماس به‌دلیل شکنندگی یا سختی زیاد، به‌ندرت برای حکاکی استفاده می‌شدند؛ هرچند امروزه با ابزارهای الماسه، کار روی یاقوت‌ها آسان‌تر شده است، اما الماس همچنان گزینه مناسبی برای حکاکی نیست.

سخن پایانی

حکاکی روی نگین، هنری ریشه‌دار و اصیل است که از نخستین تمدن‌های بشری تا دنیای معاصر، همواره جایگاه ویژه‌ای در میان هنرهای تزئینی و آیینی داشته است. امروزه با وجود پیشرفت فناوری و ورود ابزارهای روتاری و لیزری، همچنان روح اصلی حکاکی نگین در دستان هنرمندانی زنده است که با صبر، دقت و تجربه، جان تازه‌ای به سنگ می‌بخشند. در جواهرات شرافت، حکاکی نگین، جلوه‌ای از هنر اصیل دست است.

تمامی نگین‌های حکاکی‌شده در این مجموعه، حاصل هنر دست هنرمندان ماهر بوده و با دقت، ظرافت و احترام به سنت‌های کهن این هنر خلق شده‌اند. همین ویژگی، آثار جواهرات شرافت را به نمونه‌هایی منحصربه‌فرد، ارزشمند و ماندگار تبدیل کرده است. پس اگر به فکر سفارش انگشتر حکاکی شده هستید، می‌توانید به انواع انگشتر عقیق ما سر بزنید و نمونه دلخواهتان را سفارش دهید.

منبع +